Ανάμεσα στοὺς ἀριστερούς σοσιαλδημοκράτες τῆς ᾿Ελβετίας ὑπάρχει, σε σύνδεση ἀκριβῶς μέ τόν τωρινό πόλεμο, πλήρης ὁμοθυμία στο ζήτημα τῆς ἀνάγκης νὰ ἀποκρουστεῖ ἡ ἀρχὴ τῆς ὑπεράσπισης τῆς πατρίδας. Το προλεταριάτο, ἤ τουλάχιστον τα καλύτερα στοιχεία του, εἶναι ἐπίσης διατεθειμένο ἐνάντια στήν ὑπεράσπιση τῆς πατρίδας.

Ἔτσι, σχετικά με το πιό φλέγον ζήτημα τοῦ σημερινοῦ σοσιαλισμοῦ γενικά καί τοῦ ἐλβετικοῦ Σοσιαλιστικοῦ κόμματος ἰδιαίτερα, ὑπάρχει, κατά τά φαινόμενα, ἡ ἀναγκαία ἑνότητα. ῎Αν ὅμως ἐξετάσουμε το πράγμα ἀπό πιό κοντά, θά καταλήξουμε ἀναπόφευκτα στο συμπέρασμα ὅτι ἡ ἑνότητα αὐτή εἶναι μόνο φαινομενική.

Στην πραγματικότητα δέν ὑπάρχει καμιά ἀπολύτως σαφήνεια – χωρίς να μιλᾶμε πιά γιὰ ἑνότητα γνωμῶν-σχετικά με το γεγονός ὅτι ἡ διακήρυξη άρνητικῆς στάσης ἀπέναντι στην ὑπεράσπιση τῆς πατρίδας εἶναι ἤδη αὐτή καθεαυτή ἕνα πράγμα πού προβάλλει ἀσυνήθιστα μεγάλες ἀπαιτήσεις στήν ἐπαναστατική συνείδηση, καθώς ἐπίσης καί στήν ἱκανότητα γιά έπαναστατική δράση τοῦ Κόμματος, πού τό διακηρύσσει αὐτό μέ τόν ὅρο, βέβαια, ὅτι ἡ διακήρυξη αὐτή δέν καταλήγει σε μια κούφια φράση. ῎Αν ὅμως διακηρύσσουμε ἁπλῶς τήν ἄρνηση τῆς ἄμυνας τῆς χώρας, χωρίς νὰ ἔχουμε ξεκάθαρη ἀντίληψη, δηλ. χωρίς να κατανοοῦμε ποιές ἀπαιτήσεις συνεπάγεται αὐτό το πράγμα, χωρίς να ξεκαθαρίσουμε στο μυαλό μας ὅτι ὅλη ἡ προπαγάνδα, ζύμωση, ὀργάνωση, κοντολογῆς, ὅλη ἡ δράση τοῦ Κόμματος πρέπει ν᾿ ἀλλάξει ριζικά, ανά ἀνανεωθεί» (γιά να χρησιμοποιήσουμε τὴν ἔκφραση τοῦ Κάρλ Λῆμπκνεχτ) καὶ νὰ προσαρμοστεί στὰ ἀνώ τερα ἐπαναστατικά καθήκοντα – τότε ή δήλωση αὐτή μετατρέπεται σε κούφια φράση.

Ας σκεφθούμε λοιπόν ὅπως πρέπει, τί σημαίνει στην οὐσία ἄρνηση τῆς ὑπεράσπισης τῆς πατρίδας, ἄν τή δοῦμε σὰν ἕνα πολιτικό σύνθημα που παίρνεται στα σοβαρά καὶ που πρέπει να πραγματοποιηθεῖ ἀληθινά.

Πρώτο. Προτείνουμε στούς προλετάριους και στοὺς ἐκμεταλλευόμενους ὅλων τῶν ἐμπόλεμων χωρῶν καί ὅλων τῶν χωρῶν που βρίσκονται κάτω ἀπό τήν ἀπειλή τοῦ πολέμου, να ἀπορίψουν τὴν ὑπεράσπιση τῆς πατρίδας. Τώρα πιά ξέρουμε ἐντελῶς συγκεκριμένα ἀπό τήν πείρα μερικῶν ἐμπόλεμων χωρῶν τί σημαίνει στην πραγματικότητα νά ἀπορίψεις τὴν ὑπεράσπιση τῆς πατρίδας στόν τωρινό πόλεμο. Αὐτό σημαίνει νά ἀρνεῖσαι ὅλες τίς βάσεις τῆς σύγχρονης ἀστικῆς κοινωνίας καί νά κόβεις τις ρίζες τοῦ σύγχρονου κοινωνικοῦ καθεστώτος ὄχι μόνο στη θεωρία, ὄχι μόνο «γενικά», ἀλλά στην πράξη, ἄμεσα, τώρα κιόλας. Δέν εἶναι μήπως φανερό πώς αὐτό μπορεῖ νὰ γίνει μόνο μὲ τὸν ὅρο, ὄχι ἁπλῶς νὰ ἔχουμε καταλήξει στήν πιο σταθερή θεωρητική πεποίθηση ὅτι ὁ καπιταλισμός ἔχει πιά ὁλότελα ὡριμάσει για τη μετατροπή του σε σοσιαλισμό, μα να παραδεχόμαστε ὅτι ή σοσιαλιστική αὐτή ἀνατροπή, δηλαδή ή σοσιαλιστική ἐπανάσταση εἶναι πραγματοποιήσιμη στήν πράξη, ἄμεσα, τώρα;

Αὐτό ὅμως παραβλέπεται σχεδόν πάντα, ὅταν γίνεται λόγος γιὰ ἄρνηση τῆς ὑπεράσπισης τῆς πατρίδας. Στην καλύτερη περίπτωση εἶναι σύμφωνοι «θεωρητικά» να παραδεχτοῦν ὅτι ὁ καπιταλισμός ἔχει πιά ὡριμάσει για τη μετατροπή του σε σοσιαλισμό, ἀλλὰ γιὰ ἄμεση, ριζική αλλαγή ὅλης τῆς δράσης τοῦ Κόμματος στο πνεῦμα τῆς ἄμεσα ἐπικείμενης σοσιαλιστικῆς ἐπανά-στασης – δέν θέλουν οὔτε νὰ ἀκούσουν! ῾

Ο λαός δὲν εἶναι τάχα προετοιμασμένος γι᾿ αὐτό!

Αὐτό ὅμως εἶναι ἀνακόλουθο μέχρι γελοίου. Εἴτε – εἴτε. Εἶτε δὲν ὑπάρχει κανένας λόγος να διακηρύσσουμε τήν ἄμεση ἄρνηση τῆς ὑπεράσπισης τῆς χώρας – εἴτε ὀφείλουμε ἀμέσως ν᾿ ἀναπτύξουμε ἤ νά ἀρχίσουμε νά ἀναπτύσσουμε συστηματική προπαγάνδα για ἄμεση πραγματοποίηση τῆς σοσιαλιστικής ἐπανάστασης. Με μιά ὁρισμένη ἔννοια «ὁ λαός», βέβαια, «δέν είναι προετοιμασμένος» οὔτε γιά τήν ἄρνηση τῆς ὑπεράσπισης τῆς χώρας, οὔτε για τη σοσιαλιστική ἐπανάσταση, ἀπ᾿ αὐτό ὅμως δὲν ἔπεται ὅτι ἔχουμε το δικαίωμα να αναβάλλουμε δυό χρόνια τώρα — δυό χρόνια! — τήν ἔναρξη μιᾶς τέτιας συστηματικής προετοιμασίας!

Δεύτερο. Τί ἀντιπαρατίθεται στην πολιτική τῆς ὑπεράσπισης τῆς πατρίδας καὶ τῆς ἐμφύλιας εἰρήνης: ῾Ο ἐπαναστατικός ἀγώνας ἐνάντια στον πόλεμο, οἱ «ἐπαναστατικές μαζικές ἐκδη λώσεις», ὅπως ἔγιναν ἀποδεκτές ἀπό τήν ἀπόφαση τοῦ κομματικοῦ συνεδρίου τοῦ ᾿Ααραου τοῦ 1915. ῾Η ἀπόφαση αὐτή εἶναι, ἀναμφίβολα, θαυμάσια ἀλλά… ἀλλά ἡ ἱστορία τοῦ Κόμματος ἀπό τὸν καιρό αὐτοῦ τοῦ κομματικοῦ συνεδρίου, ἡ πραγματική πολιτική τοῦ Κόμματος ἀποδείχνουν ὅτι ἔμεινε ἀπόφαση στα χαρτιά!

Ποιός εἶναι ὁ σκοπός τῆς ἐπαναστατικῆς μαζικῆς πάλης. Το Κόμμα ἐπίσημα δὲν ἔχει πεῖ τίποτε σχετικά μ᾿ αὐτό, μά και γενικά δέν μιλᾶνε γι᾿ αὐτό τό πράγμα. Ή τόν θεωροῦν αὐτονόητο ἤ ἀναγνωρίζουν ἀνοιχτά ὅτι ὁ σκοπός αὐτός εἶναι ὁ «σοσιαλισμός». Στόν καπιταλισμό (ἢ ἰμπεριαλισμό) ἀντιπαραθέτουν το σοσιαλισμό.

Μα αὐτό ἀκριβῶς εἶναι σὲ ἀνώτατο βαθμό (θεωρητικά) μή λογικό και πρακτικά ικά χωρίς περιεχόμενο. Δέν εἶναι λογικό ἐπειδή εἶναι πάρα πολύ γενικό, πάρα πολύ ἀόριστο. ῾Ο «σοσιαλισμός» γενικά, σάν σκοπός, σε ἀντιπαράθεση πρός τόν καπιταλισμό (ἢ ἰμπεριαλισμό), ἀναγνωρίζεται σήμερα ὄχι μόνο ἀπό τούς καουτσκιστές καί τούς σοσιαλσωβινιστές, ἀλλά καί ἀπό πολλούς ἀστούς κοινωνικούς πολιτικούς. Τώρα ὅμως δέν πρόκειται γιά τή γενική ἀντιπαράθεση δυό κοινωνικών συστημάτων, ἀλλά για το συγκεκριμένο σκοπό τῆς συγκεκριμένης «ἐπαναστατικῆς μαζικῆς πάλης» ενάντια σ᾿ ἕνα συγκεκριμένο κακό, δηλαδή ἐνάντια στη σημερινή ἀκρίβια, στο σημερινό κίνδυνο πολέμου, ἢ στον τωρινό πόλεμο.

Όλη ή ΙΙ Διεθνής στα 1889-1914 ἀντιπαράθετε το σοσιαλισμό γενικά στον καπιταλισμό καί ἀκριβῶς λόγω αὐτῆς τῆς πολύ γενικῆς «γενίκευσης» χρεοκόπησε. ᾿Αγνοοῦσε ἴσα-ἴσα τό εἰδικό κακό τῆς ἐποχῆς της, ποὺ ὁ Φρ. Ενγκελς ἐδῶ καί 30 σχεδόν χρόνια, στις 10 τοῦ Γενάρη 1887, τό χαρακτήρισε μέ τά παρακάτω λόγια:

«…Μέσα στο ἴδιο το Σοσιαλδημοκρατικό κόμμα, συμπεριλαβαίνοντας ἐδῶ καί τήν κοινοβουλευτική ὁμάδα τοῦ Ράιχσταγκ, ἐμφιλοχωρεῖ ἕνα ὁρισμένο είδος μικροαστικού σοσιαλισμοῦ. Αὐτός ἐκφράζεται ἐκεῖ μὲ μιά τέτια μορφή πού, ἐνῶ οἱ βασικές ἀπόψεις τοῦ σύγχρονου σοσιαλισμοῦ καὶ τὸ αἴτημα τῆς μετατροπῆς ὅλων τῶν μέσων παραγωγῆς σε κοινωνική ἰδιοκτησία ἀναγνωρίζονται για σωστές, ἡ πραγματοποίησή τους ὅμως θεωρεί ται δυνατή μόνο σ’ ἕνα ἀπομακρυσμένο, πρακτικά άκαθόριστο, μέλλον. Μ᾿ αὐτό τον τρόπο τὸ καθῆκον τῆς ση-μερινῆς περιόδου καθορίζεται μόνο σαν δουλιά ἀπλοῦ κοινωνι κοῦ μπαλώματος…» («Γιά τό ζήτημα τῆς κατοικίας», Πρόλογος).

Συγκεκριμένος σκοπός τῆς «ἐπαναστατικῆς μαζικῆς πάλης» μπορεῖ νὰ εἶναι μόνο τα συγκεκριμένα μέτρα τῆς σοσιαλιστικής ἐπανάστασης καί ὄχι ὁ «σοσιαλισμός» γενικά. Ὅταν ὅμως προτείνεται να ὁριστοῦν μὲ ἀκρίβεια τα συγκεκριμένα αὐτά μέτρα – ὅπως ἔκαναν οἱ ὀλλανδοί σύντροφοι στο πρόγραμμά τους πού δημοσιεύτηκε στο «Δελτίο τῆς Διεθνοῦς Σοσιαλιστικῆς ᾿Επιτροπῆς», ἀρ. φύλ. 3 (Βέρνη, 29 Φλεβάρη 1916): ἀκύρωση τῶν δημόσιων χρεῶν, ἀπαλλοτρίωση τῶν τραπεζών, ἀπαλλοτρίωση ὅλων τῶν μεγάλων ἐπιχειρήσεων – ἄν προτείνε ται νὰ μποῦν αὐτά τά ἐντελῶς συγκεκριμένα μέτρα σε ἐπίσημη ἀπόφαση τοῦ κόμματος καί νά ἐξηγοῦνται συστηματικά μέ τήν πιο ἐκλαϊκευτική μορφή μέσω τῆς καθημερινῆς κομματικῆς προπαγάνδας καί ζύμωσης στις συνελεύσεις, στίς ἀγορεύσεις στο Κοινοβούλιο, στίς προτάσεις νόμων – τότε ἔχουμε ξανά την ἴδια παρελκυστική ή μασημένη πέρα για πέρα σοφιστική ἀπάντηση, ὅτι ὁ λαός, λέει, εἶναι ἀκόμη ἀπροετοίμαστος γι’ αὐτό κτλ.!

Μα το ζήτημα εἶναι ἀκριβῶς ὅτι τώρα κιόλας πρέπει ν᾿ ἀρχίσουμε αὐτή τήν προετοιμασία καί νά τήν πραγματοποιήσουμε ἀπαρέγκλιτα!

Τρίτο. Το Κόμμα «ἔχει ἀναγνωρίσει» τὴν ἐπαναστατική μαζική πάλη. Θαυμάσια. Εἶναι ὅμως το Κόμμα ἱκανό νά ἐκπληρώσει κάτι παρόμοιο; ‘Ετοιμάζεται γι᾿ αὐτό το πράγμα; Μελετάει αὐτά τά ζητήματα, συγκεντρώνει τὸ ἀντίστοιχο υλικό, δημιουργεῖ τὰ ἀντίστοιχα ὄργανα καί ὀργανώσεις, συζητάει μέσα στο λαό, μαζί μέ τό λαό, τά ἀντίστοιχα ζητήματα;

Κάθε ἄλλο! Τό Κόμμα ἐπίμονα παραμένει όλοκληρωτικά καί στο ἀκέραιο στήν παλιά του, ἀποκλειστικά κοινοβουλευτική, ἀποκλειστικά τρέιντ-γιουνιονιστική, ἀποκλειστικά ρεφορμιστική, ἀποκλειστικά νόμιμη τροχιά. Τό Κόμμα παραμένει ἐνσυνείδητα ἀνίκανο να συμβάλλει στόν ἐπαναστατικό μαζικό ἀγώνα καί νά τόν καθοδηγήσει, ἐνσυνείδητα δέν προετοιμάζεται καθόλου γι᾿ αὐτό. Κυριαρχεῖ ἡ προηγούμενη ρουτίνα, καί τά «νέα» λόγια (ἄρνηση τῆς ὑπεράσπισης τῆς πατρίδας, έπαναστατική μαζική πάλη) – παραμένουν μόνο λόγια! Καὶ οἱ ἀριστε ροί δὲν ἔχουν ἐπίγνωση αὐτοῦ τοῦ πράγματος καί δέν συγκεντρώνουν συστηματικά, ἐπίμονα τις δυνάμεις τους παντοῦ, σε ὅλους τοὺς τομεῖς τῆς κομματικῆς δουλιᾶς γιά νά καταπολεμή-σουν αὐτό τό κακό.

Δὲν μποροῦμε νὰ μή σηκώσουμε τους ώμους, διαβάζοντας λογου χάρη τὴν ἀκόλουθη φράση (την τελευταία φράση) στις θέσεις τοῦ Γκρίμμ πάνω στο ζήτημα τοῦ πολέμου:

«Τὰ ὄργανα τοῦ Κόμματος μαζί με τις συνδικαλιστικές ὀργανώσεις τῆς χώρας πρέπει σ’ αὐτή την περίπτωση (δηλ. καλώντας σε περίπτωση κινδύνου πολέμου τούς σιδηροδρομικούς να κηρύξουν μαζική απεργία κτλ.) να πάρουν ὅλα τὰ ἀπαραίτητα μέτρα».

Οἱ θέσεις αὐτές δημοσιεύτηκαν το καλοκαίρι αὐτοῦ τοῦ χρόνου καί στις 16 τοῦ Σεπτέμβρη 1916 στήν «Schweizerische Metallarbeiterzeitung», ποὺ ἔχει τίς ὑπογραφές τῶν συντακτῶν: Ο. Σνέεμπεργκερ καί Κ. Ντύρ, μποροῦσε να διαβάσει και νείς τήν ἀκόλουθη φράση (παρά λίγο θά ἔλεγα: τήν ἀκόλου-θη ἐπίσημη ἀπάντηση στις θέσεις ἤ στοὺς εὐσεβεῖς πόθους τοῦ Γκρίμμ):

«… Εἶναι πολύ ἄνοστη… ή φράση «ὁ ἐργάτης δὲν ἔχει πατρίδα», τη στιγμὴ ποὺ οἱ ἐργάτες ὅλης τῆς Εὐρώπης στη συντριπτική τους πλειοψηφία στέκουν ἐδῶ καὶ δυό ἤδη χρόνια πλάι πλάι μὲ τὴν ἀστική τάξη στο πεδίο τῆς μάχης ἐνάντια στούς «ἐχθρούς» τῆς πατρίδας τους, ἐνῶ ἐκεῖνοι ποὺ ἔμειναν στο σπίτι θέλουν «νά ἀντέξουν» παρά τήν ἀνέχεια και τις στερή-σεις. Σε περίπτωση ξενικῆς ἐπιδρομῆς θά βλέπαμε, ἀναμφίβολα, τήν ἴδια εικόνα καί στήν Ελβετία!!!»

Δέν εἶναι μήπως «καουτσκιστική» πολιτική, πολιτική ἀνί-σχυρων φράσεων, ἀριστερῶν ρητορειῶν καί ὀπορτουνιστικῆς πρακτικῆς, ὅταν ἀπό τή μιά μεριά προτείνουν ἀποφάσεις που λένε ὅτι τό Κόμμα πρέπει «μαζί με τίς συνδικαλιστικές ὀργανώσεις» νά καλεῖ σὲ ἐπαναστατικές μαζικές ἀπεργίες, ἐνῶ ἀπό τήν ἄλλη δέν κάνουν κανένα ἀγώνα ενάντια στή γκρυτλιανή, δηλ. τή σοσιαλπατριωτική, ρεφορμιστική, ἀποκλειστικά λεγκα-λιστική κατεύθυνση καί τούς ὀπαδούς της στο Κόμμα καί στά συνδικάτα;

 Σημαίνει ἄραγε αὐτό «διαπαιδαγώγηση» τῶν μαζῶν, ἤ ἀποσύνθεσή τους καὶ ὑπόσκαψη τοῦ ἠθικοῦ τους, ὅταν δὲν λένε και δὲν ἀποδείχνουν σ’ αὐτές καθημερινά πώς οἱ «καθοδηγητές» σύντροφοι Ο. Σνέεμπεργκερ, Κ. Ντύρ. Π. Πφλύγκερ, X. Γκρόιλιχ. Χοῦμπερ καὶ πολλοί ἄλλοι συμμερίζονται ἀκριβῶς τις Έδες σοσιαλπατριωτικές ἀντιλήψεις καὶ ἀκολουθοῦν ἀκριβῶς την ίδια σοσιαλπατριωτική πολιτική σαν αὐτή που ὁ Γκρίμμ ξεσκεπάζει καί μαστιγώνει τόσο «γενναία… ὅταν πρόκειται για γερμανούς τῆς Γερμανίας καὶ ὄχι γιὰ ἑλβετούς; Να βρίζεις τούς ξένους, να καλύπτεις τους «δικούς σου» «συμπολίτες»… είναι μήπως αὐτό «διεθνιστικό». Εἶναι μήπως αὐτό «δημοκρατικό»;

Ο Χέρμαν Γκρόιλιχ περιέγραψε με τα παρακάτω λόγια τήν κατάσταση τῶν ἐλβετῶν ἐργατῶν, την κρίση τοῦ ἐλβετικοῦ σοσιαλισμοῦ, καθώς ἐπίσης καὶ τὴν οὐσία τῆς γκρυτλιανῆς πολιτικῆς μέσα στο Σοσιαλιστικό κόμμα:

 «Το βιοτικό ἐπίπεδο ἔχει ἀνεβεῖ πολύ λίγο και μόνο για τα πάνω στρώματα (ἀκοῦστε, ἀκοῦστε!) τοῦ προλεταριάτου. Η μάζα τῶν ἐργατῶν ζεῖ ὅπως καὶ πρώτα στήν ἀνέχεια, τις ἔγνοιες καί τις στερήσεις. Γι’ αὐτό ἀπό καιρό σε καιρό γεννιέται ἡ ἀμφιβολία, ἂν εἶναι σωστός ὁ δρόμος που βαδίζαμε ως τώρα. Οἱ κριτικοί ἀναζητοῦν καινούργιους δρόμους και στηρίζουν ἰδιαίτερα ἐλπίδες σὲ μιὰ ἀποφασιστικότερη δράση. Πρός αὐτή την κατεύθυνση γίνονται προσπάθειες που κατά κανόνα (;) δέν πετυχαίνουν (;;) καὶ προκαλοῦν μὲ νέα δύναμη τήν τήν ἐπιστροφή στην παλιά τακτική» (δέν εἶναι ἄραγε καὶ δῶ ἡ ἐπιθυμία μητέρα τῆς ἰδέας;)… «Και να πού ξέσπασε ὁ παγκόσμιος πόλεμος… Η ἐξαιρετική πτώση τοῦ βιοτικοῦ ἐπιπέδου που φτάνει ὡς τὴν ἔνδεια, σε στρώματα που προηγούμενα έκαναν ὑποφερτή ἀκόμη ζωή, δυναμώνει τὴν ἐπαναστατική διάθεση» (ἀκοῦστε’ ἀκοῦστε!… «Πραγματικά ή καθοδήγηση τοῦ Κόμματος δὲν στάθηκε στο ύψος τῶν καθηκόντων που ἔμπαιναν μπροστά του καί ἀφηνόταν (;;) πάρα πολύ να ἐπηρεάζεται ἀπό τούς θερμοκέφαλους (έτσι; ἔτσι;)… Η Κεντρική ᾿Επιτροπὴ τῆς Γκρυτλιανῆς ἔνωσης ἀναλαβαίνει τὴν ἐφαρμογή μιᾶς «πρακτικῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς», που θέλει νὰ τὴν ἐφαρμόσει ἔξω ἀπό τό Κόμμα… Γιατί δὲν τὸ ἔκανε αὐτό μέσα στο Κόμμα;» (ἀκοῦστε! ἀκοῦστε!) «Γιατί ἄφηνε σχεδόν πάντα ἐμένα να διεξάγω την πάλη κατά τῶν ὑπερριζοσπαστών;» (-᾿ Ανοιχτό γράμμα πρός τήν Γκρυτλιανή ἕνωση τοῦ Γκέττινγκεν», 26 τοῦ Σεπτέμβρη 1916).

Αὐτά λέει ὁ Γκρόιλιχ. Ὥστε το πράγμα δέν εἶναι καθόλου ἔτσι, ὅτι τάχα μερικοί «κακόβουλοι ξένοι» (ὅπως σκέπτονται ἐνδόμυχα ἡ ὑπαινίσσονται στον τύπο οἱ γκρυτλιανοί τοῦ Κόμματος καί ὅπως τὸ δηλώνουν ἀνοιχτά οἱ ἔξω ἀπό τό Κόμμα γκρυτλιανοί) θέλουν μέσα στον παροξυσμό τῆς προσωπικῆς τους ἀνυπομονησίας να μπάσουν τὴν ἐπαναστατικότητα στο ἐργατικό κίνημα που το βλέπουν «μέ ματογυάλια ξένων». Όχι.

Ὄχι κανένας ἄλλος ἀπό τόν Χέρμαν Γκρόιλιχ-πού ὁ πολιτικός του ρόλος στην πραγματικότητα ἰσοδυναμεῖ μέ τό ρόλο ἀστοῦ ὑπουργοῦ τῆς ᾿Εργασίας σε μια μικρή ρεπουμπλικανική δημοκρατία-μᾶς πληροφορεῖ ὅτι μόνο στα πάνω στρώματα τῶν ἐργατῶν ὑπάρχει κάποια βελτίωση τῆς κατάστασής τους, ἐνῶ ἡ μάζα παραμένει στήν ἀνέχεια, καί ὅτι τό «δυνάμωμα τῆς ἐπαναστατικῆς διάθεσης» δὲν προέρχεται ἀπό τούς καταραμένους ξένους «ὑποκινητές», ἀλλά ἀπό τήν «ἐξαιρετική πτώση τοῦ βιοτικοῦ ἐπιπέδου».

Λοιπόν;

Λοιπόν, θά εἶναι ἀπόλυτα σωστό, ἄν ποῦμε:

Εἶτε ὁ ἐλβετικός λαός θα πεινάει, καί μάλιστα κάθε βδομάδα καί φρικτότερα, καί θά ὑπόκειται κάθε μέρα στον κίνδυνο να συρθεῖ στὸν ἰμπεριαλιστικό πόλεμο, δηλ. να σκοτωθεί γιά τά συμφέροντα τῶν καπιταλιστῶν, εἴτε θ᾿ ἀκολουθήσει τή συμβουλή τῆς καλύτερης μερίδας τοῦ προλεταριάτου του, θά συγκεντρώσει ὅλες τίς δυνάμεις του καί θά πραγματοποιήσει τή σοσιαλιστική ἐπανάσταση.

Σοσιαλιστική ἐπανάσταση: Οὐτοπία! «Μακρινή, πρακτικά ἀπροσδιόριστη» δυνατότητα!..

Αὐτὸ δὲν εἶναι καθόλου μεγαλύτερη οὐτοπία ἀπ᾿ ὅ,τι ἡ ἄρνηση τῆς ὑπεράσπισης τῆς πατρίδας σ᾿ αὐτό τόν πόλεμο, ἢ ὁ ἐπαναστατικός μαζικός ἀγώνας ἐνάντια σ᾿ αὐτό τόν πόλεμο. Δέν πρέπει να ζαλιζόμαστε ἀπό τίς λέξεις καί δέν πρέπει να ἀφήνουμε τόν ἑαυτό μας να τρομοκρατηθεῖ ἀπό τίς λέξεις. ῾Ο καθένας σχεδόν εἶναι ἕτοιμος νὰ ἀναγνωρίσει τὴν ἀνάγκη τῆς ἐπαναστατικῆς πάλης ενάντια στον πόλεμο, ἀλλά ἄς σκεφθοῦν τὸ μέγεθος τοῦ καθήκοντος – νά μπεῖ τέρμα σ᾿ αὐτό τόν πόλεμο μὲ τὴν ἐπανάσταση! Όχι, αὐτό δὲν εἶναι οὐτοπία. ῾Η ἐπανάστα-ση ἀναπτύσσεται σὲ ὅλες τίς χῶρες καὶ τώρα το ζήτημα δέν μπαίνει ἔτσι: νὰ ἐξακολουθήσουμε να ζοῦμε ἤσυχα καί ὑποφερ-τά, ἢ νὰ ριχτοῦμε σ’ ἕναν τυχοδιωκτισμό. ᾿Αντίθετα, το ζήτημα μπαίνει τώρα ἔτσι: να πεινᾶμε καί νά τραβάμε στο μακελειό για τὰ συμφέροντα ἄλλων, για ξένα συμφέροντα, ἤ νά προσφέρουμε μεγάλες θυσίες για το σοσιαλισμό, γιά τά συμφέροντα τῶν 9/1ο τῆς ἀνθρωπότητας.

Η σοσιαλιστική ἐπανάσταση είναι τάχα οὐτοπία! Μά ὁ ἐλβετικός λαός, δόξα το θεό, δὲν ἔχει «αὐτοτελή» ἤ «ἀνεξάρτητη» γλώσσα, ἀλλά μιλάει τρεῖς διεθνεῖς γλώσσες που μιλιοῦνται στα γειτονικά ἐμπόλεμα κράτη. Ἔτσι, δὲν εἶναι καθόλου παράξενο ὅτι ὁ ἐλβετικός λαός ξέρει καλά το τί γίνεται σ’ αὐτά τα κράτη. Στη Γερμανία ἔχουν φτάσει ὡς τὴν καθοδήγηση τῆς οἰκονομικῆς ζωῆς 66 εκατομμυρίων ἀνθρώπων ἀπό ἕνα μόνο κέντρο, ὡς τὴν ὀργάνωση ἀπομέρους ἑνός κέντρου τῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας 66 ἑκατομμυρίων ἀνθρώπων, ἔχουν ἐπιβληθεῖ μέγι στες θυσίες στη συντριπτική πλειοψηφία τοῦ λαοῦ καί ὅλα αὐ τὰ γιὰ νὰ μποροῦν «οἱ 30.000 προνομιούχοι» να τσεπώνουν δισεκατομμύρια πολεμικά κέρδη και να σκοτώνονται ἑκατομμύρια ἄνθρωποι στο μακελειό πρός όφελος αὐτῶν τῶν «εὐγενέστατων καὶ ἄριστων» ἐκπροσώπων τοῦ ἔθνους. Καὶ μπροστά σ’ αὐτά τα γεγονότα, σ᾿ αὐτή την πείρα μπορεί ποτέ να θεωρηθεί «οὐτοπία» τὸ ὅτι ἕνας μικρός λαός ποὺ δὲν ἔχει οὔτε μοναρχία, οὔτε γιοῦνκερ, που βρίσκεται σε μια πολύ ψηλή βαθμίδα καπιταλισμοῦ, ποὺ εἶναι ὀργανωμένος σε διάφορες ενώσεις, ἴσως καλύτερα ἀπ᾿ ὅ,τι σ᾿ ὅλες τίς ἄλλες καπιταλιστικές χώρες -ὅτι ἕνας τέτιος λαός γιά να σωθεῖ ἀπὸ τὴν πείνα καί τόν κίνδυνο πολέμου θα κάνει τὸ ἴδιο πράγμα, τὸ ὁποῖο ἔχει ἔμπρακτα δοκιμαστεί στη Γερμανία, με τη διαφορά βέβαια ὅτι στη Γερμανία σκοτώνουν καί σακατεύουν ἑκατομμύρια ἀνθρώπους για να πλουτίζουν λίγοι, γιά νά ἐξασφαλίζουν τή Βαγδάτη καί νά κατακτήσουν τα Βαλκάνια, ἐνῶ στην ᾿Ελβετία πρέπει ν᾿ ἀπαλλοτριωθοῦν τὸ πολύ-πολύ 30.000 άστοί, δηλ. ὄχι νά ὁδηγηθοῦν στο χαμό, ἀλλά να καταδικαστούν στη «φρικτή» μοίρα να παίρνουν «μόνο» 6-10 χιλιάδες φράγκα εἰσόδημα, καί τό ὑπόλοιπο νά εἶναι ὑποχρεωμένοι νά τό παραδίνουν στη σοσιαλι-στική εργατική κυβέρνηση, γιά νά προστατευτεῖ ὁ λαός ἀπό τήν πείνα και τον κίνδυνο πολέμου;

Μα οἱ μεγάλες Δυνάμεις δέν θά ἀνεχθοῦν ποτέ μιά σοσιαλιστική ᾿Ελβετία, καί τά πρώτα κιόλας φύτρα μιᾶς σοσιαλιστικῆς ἐπανάστασης στην Ελβετία θα συνθλιβοῦν κάτω ἀπό τήν κολοσιαία ὑπεροχή δυνάμεων αὐτῶν τῶν κρατῶν!

Αὐτό ἀναμφίβολα θά ήταν σωστό ἄν, πρῶτο, θά ήταν δυνατή ἡ ἀπαρχή τῆς ἐπανάστασης στην Ελβετία, χωρίς να προκαλέσει ένα ταξικό κίνημα ἀλληλεγγύης στις γειτονικές χώρες – δεύτερο, ἄν οἱ μεγάλες αὐτές Δυνάμεις δέν βρίσκονταν στο ἀδιέξοδο ἑνός «πολέμου ἐξάντλησης», ποὺ ἔχει σχεδόν ἐξαντλήσει πιά τήν ὑπομονή καὶ τῶν πιό ὑπομονητικῶν λαῶν. Καί τή στιγμή αὐτή μια στρατιωτική ἐπέμβαση τῶν μεγάλων Δυνάμεων, πού εἶναι ἐχθρικές μεταξύ τους, δὲν θὰ ἀποτελοῦσε παρά τον πρόλογο στο ξέσπασμα τῆς ἐπανάστασης σ’ὅλη τὴν Εὐρώπη.

Νομίζετε λοιπόν ὅτι εἶμαι τόσο ἀφελής να πιστεύω ὅτι «μέπαραινέσεις» μποροῦν νὰ λυθοῦν ζητήματα σάν τή σοσιαλιστική ἐπανάσταση;

Ὄχι. Εγώ θέλω μόνο να δόσω ἕνα χτυπητό παράδειγμα κι᾿ αὐτό μόνο σε ἕνα μερικό ζήτημα: τί ἀλλαγή θὰ ἔπρεπε να συντελεστεῖ σὲ ὅλη τὴν προπαγάνδα τοῦ κόμματος, ἂν θέλαμε ν’ ἀντικρύσουμε πραγματικά στα σοβαρά το ζήτημα τῆς ἄρνησης τῆς ὑπεράσπισης τῆς πατρίδας! Αὐτό εἶναι μόνο ἕνα χτυπητό παράδειγμα καὶ μονάχα σχετικά μ’ ένα μερικό ζήτημα – μεγαλύ τερες ἀξιώσεις δὲν ἔχω.

Θὰ ἦταν ἐντελῶς λαθεμένο νά ὑποθέσει κανείς ὅτι για να διεξάγουμε τάχα ἄμεσο ἀγώνα γιά σοσιαλιστική ἐπανάσταση, θα μπορούσαμε ἤ θὰ ὀφείλαμε νὰ ἐγκαταλείψουμε τόν ἀγώνα γιά μεταρυθμίσεις. Σε καμιά περίπτωση. Δέν μποροῦμε νά ξέρουμε πόσο γρήγορα θα κατορθώσουμε να σημειώσουμε ἐπιτυχία, πόσο γρήγορα οἱ ἀντικειμενικές συνθῆκες θὰ ἐπιτρέψουν την ἕναρξη αὐτῆς τῆς ἐπανάστασης. Πρέπει νά ὑποστηρίζουμε κάθε βελτίωση, κάθε πραγματική βελτίωση καὶ τῆς οἰκονομικῆς, καί τῆς πολιτικῆς κατάστασης τῶν μαζῶν. ῾Η διαφορά ἀνάμεσα σε μᾶς καὶ τοὺς ρεφορμιστές (δηλ. τούς γκρυτλιανούς στην ᾿Ελβετία) δὲν βρίσκεται στο στο ὅτι ἐμεῖς εἴμαστε κατά τῶν μεταρυθμίσεων, ἐνῶ αὐτοί εἶναι ὑπέρ. Κάθε ἄλλο. Αὐτοί περιορίζονται στις μεταρυθμίσεις καί κατρακυλοῦν γι᾿ αὐτό, σύμφωνα μέ τήν εὔστοχη ἔκφραση ενός (σπάνιου!) ἐπαναστάτη συνεργάτη τῆς Schweizerische Metallarbeiterzeitung» (άρ. φύλ. 40), στο ρόλο ἁπλῶν «νοσοκόμων τοῦ καπιταλισμοῦ». Ἐμεῖς λέμε στούς ἐργάτες: ψηφίζετε γιὰ ἐκλογές μὲ ἀναλογική κτλ., μήν περιορίζετε όμως τή δράση σας σ’ αὐτό, ἀλλά προωθείτε στην πρώτη γραμμή τή συστηματική διάδοση τῆς ἰδέας τῆς ἄμεσης σοσιαλι-στικῆς ἐπανάστασης, ἑτοιμαστείτε γι᾿ αὐτὴν και κάνετε τις ἀντίστοιχες ριζικές ἀλλαγές ἀπ᾿ ἄκρη σ’ άκρη σ’ όλη την κομματική δράση. Οἱ συνθῆκες τῆς ἀστικῆς δημοκρατίας μᾶς ἀναγκάζουν πολύ συχνά να πάρουμε τή μια ἢ τὴν ἄλλη θέση ἀπέναντι σ’ ἕνα πλῆθος μικρές καί μικρότερες μεταρυθμίσεις, ὠστόσο πρέπει να ξέρουμε ἢ να μάθουμε να παίρνουμε θέση ὑπὲρ τῶν μεταρυθμίσεων ἔτσι (με τέτιο τρόπο) που – ἄν ἐκφραστοῦμε κάπως πιο απλουστευμένα, για περισσότερη σαφήνεια – σε κάθε λόγο μισῆς ὥρας, 5 λεπτά να μιλάμε για μεταρυθμίσεις και 25 λεπτά γιὰ τὴν ἐπερχόμενη ἐπανάσταση. Χωρίς ἕνα σκληρό ἐπαναστατικό μαζικό ἀγώνα, που συνεπάγεται πολλές θυσίες, ή σοσιαλιστική επανάσταση είναι ἀδύνατη. Θα ήταν ὅμως ἀσυνέπεια να παραδεχόμαστε τὴν ἐπαναστατι κή μαζική πάλη και την τάση για ἄμεσο τερματισμό τοῦ πολέμου – καί ταυτόχρονα ν’ ἀποκρούουμε την άμεση σοσιαλι στική ἐπανάσταση! Η πρώτη χωρίς τη δεύτερη δέν σημαίνει τίποτε, εἶναι μια κούφια λέξη.

Δέν θά ἀποφύγουμε καί μια σκληρή πάλη μέσα στο κόμμα Θά ἦταν ὅμως ἁπλῶς προσποίηση, ὑποκρισία, μικροαστική πολιτι κή στρουθοκάμηλου, ἄν φανταζόμασταν ὅτι στὸ ἐλβετικό Σοσιαλδημοκρατικό κόμμα μπορεῖ γενικά να κυριαρχήσει «έσω-τερική εἰρήνη». Το ζήτημα δὲν μπαίνει ἔτσι: ἤ «ἐσωτερική εἰρήνη» ή «εσωκομματική πάλη». Φτάνει να διαβάσει κανείς το προαναφερόμενο γράμμα τοῦ Χέρμαν Γκρόιλιχ καὶ νὰ ἐξε-τάσει τα γεγονότα που συνέβηκαν στο Κόμμα στα τελευταία λίγα χρόνια γιὰ νὰ δεῖ ὅτι ἡ ὑπόθεση αὐτή εἶναι πέρα για πέρα ψεύτικη.

Στην πραγματικότητα το ζήτημα τίθεται ἔτσι: ἢ οἱ τωρινές σκεπασμένες μορφές ἐσωκομματικῆς πάλης πού ἀσκοῦν ἀποσυν-θετική ἐπίδραση στο ἠθικό τῶν μαζῶν, ἢ ἡ ἀνοιχτή, ή πάλη ἀρχῶν ἀνάμεσα στο διεθνιστικό-ἐπαναστατικό ρεῦμα και στη γκρυτλιανή κατεύθυνση μέσα κι’᾿ ἔξω ἀπό τό Κόμμα.

Μιά τέτια «ἐσωτερική πάλη», ὅπου ὁ Χ. Γκρόιλιχ ἐπιτίθεται ἐνάντια στούς «ὑπερριζοσπάστες» ἤ στους «θερμοκέφαλους», χωρίς να κατονομάζει συγκεκριμένα αὐτά τά τέρατα καί χωρίς νὰ ὁρίζει μὲ ἀκρίβεια τήν πολιτική τους, ἐνῶ ὁ Ρ. Γκρίμμ δημοσιεύει στην «Berner Tagwacht» ἄρθρα ἐντελῶς ἀκατανόητα για τα 99/100 τῶν ἀναγνωστῶν, γεμάτα ὑπαινιγμούς, ὅπου περιλού ζονται μέ βρισιές «τά ματογυάλια τῶν ξένων» ἤ «οἱ πραγματικοί ὑπόλογοι» τῶν δυσάρεστων γιά τόν Γκρίμμ σχεδίων ἀποφάσεων -μιά τέτια ἐσωτερική πάλη ἀποσυνθέτει τὸ ἠθικό τῶν μαζῶν που βλέπουν ἤ διαβλέπουν σ᾿ αὐτή ἕνα εἶδος «ραδιουργιῶν ἀνάμεσα στούς ἀρχηγούς», μή καταλαβαίνοντας στὴν οὐσία περί τίνος πρόκειται.

Ένας τέτιος ὅμως ἀγώνας, ὅπου ἡ γκρυτλιανή κατεύθυνση μέσα στο Κόμμα-κι᾿ αὐτή εἶναι πολύ πιο σπουδαία και πολύ πιό ἐπικίνδυνη ἀπό κείνη πού βρίσκεται ἔξω ἀπό τό Κόμμα -θά ἐξαναγκαστεῖ νὰ ἀγωνίζεται ἀνοιχτά ἐνάντια στοὺς ἀριστερούς, καί οἱ δυό κατευθύνσεις θά ἐμφανίζονται παντοῦ μὲ τίς δικές τους ἀνεξάρτητες ἀντιλήψεις καὶ με τη δική τους πολιτική, θα ἀγωνίζονται ἡ μιά κατά τῆς ἄλλης ἀπό ἄποψη ἀρχῶν, ἀφήνοντας τή λύση τῶν σπουδαίων ζητημάτων ἀρχῶν πραγματικά στη μάζα τῶν κομματικών συντρόφων καί ὄχι μόνο στούς «ἀρχηγούς»-ἕνας τέτιος ἀγώνας εἶναι ἀπαραίτητος καί ὠφέλιμος, αὐτός διαπαιδαγωγεί τίς μάζες στο πνεῦμα τῆς ἀνεξαρτησίας καί τῆς ἱκανότητας νά ἐκπληρώσουν το κοσμοϊστορικό ἐπαναστατικό τους καθήκον.

Γράφτηκε στα γερμανικά το Δεκέμβρη του 1916

Πρωτοδημοσιεύτηκε το 1931 στη Λενινιστική Συλλογή, τόμ. XVII

Δημοσιεύεται σύμφωνα με το χειρόγραφα Μετάφραση ἀπὸ τὰ γερμανικά